Onečišćivalo
PM10
PM10 čestice su lebdeće čestice promjera manjeg od 10 mikrometara koje, iako veće od PM2.5, prodiru duboko u dišni sustav i uzrokuju ozbiljne zdravstvene probleme, prvenstveno respiratorne naravi. Zbog svoje veličine, ove grublje čestice (poput prašine, peluda i čađe) uglavnom se zadržavaju u nosu, grlu i gornjim dišnim putevima, no manji dio ipak stiže do pluća.
Dugotrajna izloženost povišenim koncentracijama PM10 čestica narušava zdravlje i ekosustav na nekoliko ključnih načina.
Glavne štetnosti za zdravlje
- Oštećenje dišnih puteva: PM10 čestice mehanički iritiraju sluznicu. Uzrokuju kašalj, stezanje u prsima, otežano disanje te peckanje u nosu i grlu.
- Pogoršanje kroničnih bolesti: Izloženost ovim česticama izaziva česte i snažne napadaje kod osoba koje boluju od astme te pogoršava simptome kronične opstruktivne plućne bolesti (KOPB).
- Smanjenje plućne funkcije: Dugotrajno udisanje zagađenog zraka smanjuje kapacitet pluća, povećava osjetljivost na respiratorne infekcije (poput bronhitisa i upale pluća) te pridonosi razvoju raka pluća.
- Kardiovaskularni rizik: Iako u manjoj mjeri nego PM2.5, najsitniji dijelovi PM10 frakcije mogu ući u dublje dijelove pluća i potaknuti upalne odgovore tijela koji posredno opterećuju srce i krvne žile.
Razlika između PM10 i PM2.5
| Karakteristika | PM10 (Grube čestice) | PM2.5 (Fine čestice) |
|---|---|---|
| Veličina | Promjer do 10 mikrometara | Promjer do 2.5 mikrometara |
| Glavni izvori | Prašina s cesta, građevinski radovi, poljoprivreda, pelud | Sagorijevanje drva i ugljena, ispušni plinovi vozila, industrija |
| Domet u tijelu | Zadržavaju se u nosu, grlu i gornjim dišnim putevima | Prodiru duboko u plućne mjehuriće (alveole) i ulaze u krvotok |
| Primarni rizik | Teži respiratorni problemi i iritacije | Kardiovaskularne bolesti, sustavne upale i rak |
Utjecaj na okoliš
Taloženje PM10 čestica na površini biljaka fizički blokira sunčevu svjetlost, čime se usporava proces fotosinteze i smanjuje rast vegetacije i prinos usjeva. Osim toga, ove čestice pridonose smanjenju vidljivosti (stvaranju smoga) te mogu promijeniti kiselost tla i vode kada se isperu oborinama.